Child Psychology and Teaching Methods

By- Khin May San

1.    Lunglomhnak:  Damnak le cantha a kan petu kan Pathian ka thangthat. Tlingtlak lo ka si bu in nan ka sawmnak cung ah kaa lawm. Nazi cheu (30 minutes) chungah subject pahnih chimh ding a si tik ah tling te in ka chim kho lai lo ti nan ka hngalh cia cah kaa lawm fawn. Rev. F. B. Meyer nih vawleicungpi khamh/chanh na duh ah cun an hngakchiat lio in khamhnak kawng chimh a hau a ti. Kan fale thlarau nunnak lam a hruaitu / khamhtu Sunday school Saya/ma nan dihlak in upat kan pek hna. Kan fa le nun sersiamtu nan si cah fulltime pastor pawl bantuk in kan upat hna. Pathian nih nan dihlak in aram cah in hmang in,  thlawchuahnak in pe ko she. Hi paper hi thathnemhnak pakhat hnih a um ah cun Pathian sunparnak cah si ko seh.

2.     Psychology:  kan theih cio bantuk in Psychology timi cu Greek biafang pahnih in a ra ih Psyche (lungthin)/ le Logos (bia, kong) in a ra mi a si. Minung lungthin, ziaza, umtuning cawnnak kawng a si. Minung kan khuaruahning le ziaza, um tuning a khatlonak hi Heredity ( myoyu, cithlah ), Environment ( pawngkam ruang ) le Development of Growth ( taksa than ning) ruang ah a si tiah mifim pawl nih an ti. Akan thlahtu kan pi le pu pawl cu zei bantuk ziaza ngei mi an va si hmanh ah, kan thanlennak pawngkam cu zei bantuk va si ai kun,  Sunday School nih cun a biapi ah chiah lo in an taksa than ning le an khuaruah ning lei hoih kha biapi ah a chiah awk a si.

3.    Teaching Method: Cawnnak lei mithiam pawl nih atlangpi in hngakchia nih hitin an cawng an ti.
: Chimhnak in             (Telling )    ———————————-  10%           an cawng/ an chinchiah
: Carelnak in               (Reading )  ———————————-  20-30 %    an cawng/ an chinchiah
: Hmuhnak in              (Seeing )    ———————————-  50 %          an cawng/ an chinchiah
: Tuahnak in                (Doing )     ———————————-  90 %          an cawng/ an chinchiah

4.    Child psychology le teaching method (a cawh in ka tial):
I.    Basic  (kum 5-6 ) or Kindergarden (4-6 year)
a.    An taksa rang ngai in an than lio a si bantuk in an cawlcang peng, dai te in an um kho lo.
An tha bat a fawi. Psychologist pakhat nih hi thirual pawl, tek lo le cawlcangh lo te le daiten  um ter cu crime bantuk a si a ti. Cucah,
—  Cawn piak tik ah cawlcang kho ding in chance pek an hau. Eg, kut tung ter, dir ter, circle in kal ter tbk..
b.    An mit tha a thawng tuk hrih lo.
—  Bright colour an duh. Room zawng bright mi a tha.
c.    An hna theihnak hi upa bantuk in a thawng rih lo. Aw thangtuk zawng an duh lo. Rang deuh ih holh ah cun zei ee zei ee tiah mi an titawn.
—  Bia fiang ten chimh ding. Rang tuk lo hnur tuk lo in chimh ding.
d.    Biafang 400 hrawnghran lawng an thei. Symbol an thei kho rih lo.
—  Biafang fawi mi simple words tete hman ding.
e.    Bia hal an thawng/ huam.
—  Lungsau ten leh ding.
f.    Thatein attention an pek khawh can hi 5-7 minutes hrawng a si lai.
—  Tawinak te in chimh a hau . Thlacam zawng tawi te in cam ding.
g.    AD, BC ti bantuk an thei kho rih lo.
—  Hlan lio ah ti a tha ko.
h.    Mi nawl an cawng tuk, imagination a thawng, an selhfish rih ngai.Thangthat an duh ngai. A ngan mi si an duh ngai.
—  Ralring te in biachimh a hau. Hlen lo ding.
i.    Nahchuah an hmang.
—  Thil phot tik zawng ah ralring te in pek an hau.

II.    Intermediate  (kum 7-8) or Primary (6-9 year)
a.    An taksa cawlcangh ning cu Basic class bantuk an si. Ca tlawm pal an rel khawh.
—  ca tlawm pal te in rel ter pah .
b.    Thate in bia an ngaih khawhcan hi (attention ) 7-10 minutes an ti.
c.    Thangthat le lomh an duh.
—  Class ih ca chimh lio ah a tek, a holh pah mi, bia ngai tha lo mi khi sik colh lo in na angki a dawh tuk ee hei ti law a holh lio zawng a ngol ko lai.
d.    Holh an huam tuk. An nu le pa kawng, an inn pawng kawng , animal kawng chimh an huam ngai. An angki thar ngeih mi hal lo zawng ah mi chimh an hmang/ duh.
—  Tlawmpal in bia hal pah law chimh can pe
e.    Thlacamtik ah Pathian nih a kan let ti an zumh.
—  Pathian nih thlacamnak a lehnak kawng chim pah.
f.    Sunday School kai nuam an ti. Thil puan thar an ngeih le bang ah cun kai an huam tuk.
—  Sunday School Saya/ma thar nih hi class hi la hna she law a tha tiah ka ruah. Cawnpiak an nuam/ fawi.

III.    Advanced ( kum 9-10 ) or Junior (9-11 year)
a.    Basic le Intermediate class bantuk an si ti lo. Hngakchia le upa karlak ih um an si. An tha a thawng ngai pah cang. Nu an than a rang.
—  Rian pek pah ding an si.
b.    Nu le pa I cawh lo in a dang ten thut an duh.
c.    I zuamnak lungthin ( competition minded ) an ngei ngai.
—  Pakhat tete in bia hal hngakin Nu group le pa group tin bia hal a tha.
d.    Ca an rel kho ngai pah cang. Thil hi a tak ( real ) theih an duh.
—  Pathian kawng tampin chimh an hau.
e.    Thleidannak an theihthiam tuk. (favouritism)
—  Ralrin a hau.
f.    A silotuk in thangthat zawng an duh lo. An theithiam. Aanaa  (command)  ih tuah ter le a hrangtuk I chimh an duh lo. An tuahthatnak cung ah theihpi an duh.
—  A nem te in ( request) chimh le cawnpiak an hau.
g.    Hawikom an duh/dawt ngai. . Hawi le tuah mi tuah an duh ve. Nu le pa bia hngak hmanh in hawi le bia an lung ah a lut ngai. Hawi le kom cung ah titsa an ngei ngai.
—  Hawikom that him thiam a herhnak kawng chimh a tha/ hau
h.    Minthang pawl an uar ngai. Eg, Actor/ actress, lentecelhnak lei minthang tbk.., An lungthin a tei ngai hnga.
—  Bible chung ih zohchuntlak Hero pawl chimh tam an hau. Vawlei cung ih Hero zohchung tlak pawl chimh ah a tha.  Jesu hi kan Hero a si ti chimh pah a tha.
i.    Sianginn ih an cawn mi le SS ih an cawnmi tahchun an thiam. (compare)
—  Pathian bia a fehning le a hman ning chimh chih an hau.

IV.    Junior  ( Kum 11-13 ) or Intermediate (11-14 year )
a.    An taksa a thang ngai bantuk in an khuaruah ning zawng a dang ngai cang. Nu pawl nu an sinak an ngei cang. Nih an huam tuk.
—  Nih lo ding mi thil ah cun nih lo ding ti chimh an hau.
b.    Khua an ruat kho ngai pah cang ih thil hi a reason theih an duh tawn. Eg, A tha lo , kal lo ding, tel lo ding tiah kan thlauh hna tik ah .,
—  Na thlauhnak reason kha tha ten chimh a hau. A hau lo ti sawhsawh cu an lung ah a lut lo. Athat lonak fiang ten na chimh a hau.
c.    An ruahnak le hmuh ning an chimh tik ah
—  Respect ngai in ngai piak a hau/tha. Na ngaih piak lo ah cun a hnu ah a ruahnak a chim duh ti lai lo.
d.    An nunnak ah cawn ding mi Model an kawl pah.
—  Jesu hi kan zohchunh ding mi Model a si ti chimh an hau.
e.    Nu le pa, Saya/ma hngak in ka hngalh/thei deuh tiah an I ruat pah cang.Minun an ngiat/ an zoh ngai.
—  Ralrin a hau.
f.    Upa an si deng cang I hngakchia ti an duh lo. Hngakchia bantuk ih chawnh le sik  zawng an duh lo.
—  Upa bantuk in respect ngai ih chawnh a tha.
g.    Biaknak lei ah practical ngai mi an duh.
—  Chimh mi le tuahmi I khat mi. Biahal mi thaten leh a hau. Lungsau a hau.
h.    Hawi kom an duh ngai i.,
—  Group activity tuah a tha.
i.    Nungak tlangval duhnak lungthin an ngei kho cang.
—  Nu le pa kawng thaten chimh an hau.

V.    Senior  ( kum 14-15) or (14-17 year)
a.    Pa pawl an aw a pawr, a thleng. Khabe hmul an ngei. Thil test an duh ngai.
—  Sii le vai , zu testnak in duh khawh lan a fawi cah test lo dg ti lei in chimh a tha.
b.    Nu pawl upa thil an hruk cang. Dawh an duh. Popular an duh.A thli te in mi hlasak ning, lam kal ding, holh ning an cawng.
c.    Cawn lio ah thaten a ngai lo mi an lo ko n ate in an theih ih khua an ruat pah.
d.    Uk tuk an duh lo. Command an duh lo.
—  Advice pek le, thapek in chimh an hau.
e.    Hruaitu tha an uar. An hruainak tang ah an nun sersiam a fawi.
—  Hruaitu tha a hau
f.    Hawikom tha an duh. Nu le pa chimh lo in an hawi le bia an ruah duh hna.
—  Jesu cu kan hawikom tha bik a si, a cung ah titsa ngeih a hau ti chimh a tha.
g.    Thil sining an hmuh kho cang cah Saya/ma lak ah upat mi le upat lo mi an ngei kho. An chimh bang in a um lo mi cu an upat lo ih a bia zei an rel ti lo.
—  Ralring ten nun a hau, an cah zohchunh awk tlak ih nun a hau ve.
h.     An holh a rang, an thil tuah a rang.
—  Theihthiam an hau.
i.    Nungak tlangval an thiam cang.
—  Nu le va kawng , ralring haunak kawng chimh a tha.
j.     An thutto/umtuning khi laklawk ngai in an um. Dir bantu/ thu bantuk ( koyokaya) in an um.
—  Theihthiam an hau

VI.    Tuanbia chimh tik ah
—  Holh fawi mi , an theih khawh ding mi simple te hman ding.
—  Holh rang tuk lo nuar tuk lo, fiangfai ten holh zuam ding.
—  Na aw a niam, a sang, a herh ning in thlen ding.
—  Cauk zoh lo chimh khawh I zuam ding.
—  mah le mah I philh in tuanbia chung ah I phum ding.
—  Mit in an dihlak zoh dih zuam ding.
—  Kut le ke action haunak ah hman ding. Tek lo in ding zur lo ding.
—  A hnucem ah matin, kha tin nan nung lai ti hngak in anmah ten kan chimh mi pa/ nu    bantuk ih nun duhnak ngei kho ding in cawn piak zuam ding.
—  Tuanbia chimh mi a sau ih peh ding a um tik ah an interest tuk lio ah ngol i hmaizarh ah kan peh than lai ti ding.
—  Picture tampi hmuh ter khawh zuam ding.
—  Drama, skit, puppet, Video, lecture etc tete tuah pi khawh zuam ding.Note: Sunday School saya/sayama hi Sunday suimilam 3 chung lawng saya/ma si lo in hngakchia an chanchung cah zohchun mi saya/ma kan si ti philh hlah uh si.

 

Kaa Lawm tuk.

Pathian nih thluachuah kan pek piak hram seh.

November 1, 2014 ( Sat)

Indianapolis