Christmas Hi Zeiti Sullam In Dah Kan Hman?

By : Rev. Dr. Edmund  Za Bik

Baibal Caangthim: Isaiah 9:6; John 15:4     

Biahmaitthi:– A hmasabik ah hi Christmas Sermon a reltu dawtmi zumtu hna nan cungah Christmas Lawmhnak le kan Pa Pathian thluachuahnak cu um ko seh. Christmas cu vawleicung ummi zumtu vialtehna kan caah a sunglawimi puai asi lawng hmanh siloin, kan Lairam chung ummi kanmah Laimi ca hrimhrim ah cun asunlawi ning ai dang khun. Kum khat chung kan lothlawhnak le pawcawmnak caah thaba le rethei ngai in kan kawl-hawlnak zong hi ni ah cun a kan philh tertu “lawmhnak ni sunglawi” asi. Amah belte hi ni sunglawi pha manh loin thihnak in mual a kan liamtakmi chungkharhna caah cun ngeihchiatnak hmual afak khun. Kan ngakchiat lio Christmas zan kan vah i “Christmas lawmhnak vialte cu nan cungah um ko seh” tiah zapi nih hla von sak lio can ah ttahnak aw kan theih tawn.Tukum Dec.13 ni zong ah Connecticut pyi-ne, Newton khua,Sandy Hook Primary School ah pakhat pa nih kum 5-7 karlak siangakchia 20 le upa 8, an dihlak in 28 meithal in a kah hna i an thi; Philippines ram ah Dec.4-5 ah Typhoon Bopha (thlichia nih rili ti a von hranhmi, ruahsur, tlaang vawlei acim mi vialte komh) nih Dec.15 ni tadinca nih minung 1020 a thah hna; ruak an kawl lio asi rih tiah a ttial. Philippine ah cun Cozah zong nih tuah tawnmi Christmas cu tuahlo ding in nawl achuah cang. Hika ah chim duhmi cu hi Christmas nisunglawi ni nih cun (a) kan retheihnak vialte lawmhnak in a kan thlen piak; (b) ngeihchiatnak atongmi chungkhar caah cun ngeihchiatnak hmual afah tertu zong asi. Hi ni hi cu a kapkap in zoh tikah amak ko. Atu cu Sermon leiah kan von kal cang lai.
    I- Isaiah 9:6 ah Zisu Krih chuahnak kong ah kan hmuhmi cu:
     “Kan caah ngakchia pakhat a chuak; Fapa pakhat peek kan si!
      Amah cu a kan uktu Bawi, khuaruahhar Fim Chimtu, A tthawngmi Pathian,
      zungzal nungmi Pa, Daihnak Bawi, ti asi lai” tiah a ttial.
 
     Hi acunglei ah Isaiah nih Zisu Krih sinak alangh termi vialte hna hi pakhat cio in a sullam hrilhfiah ahcun asau tuk lai caah, “khuaruahhar Fim Chimtu” timi biafang hi nihin zumtuhna kan caah zeiti hoih in dah Zisu cu ‘khuaruahhar fim chimtu’ asinak kong hi thuk deuh in kan ruahtti ding ah kan sawm hna. Khuacan ka sermon hna ah ka chim tawn ttheu bang, Existentialist Philosophy nih bia-tlaihtleng pathum a ngeihmi chungah pakhat cu: “Nothing is real unless it speak to my contextual situation” timi bia hi asi. Asullam cu– ‘Nihin ka sinak ah bia a ka chim kholomi bia/sinak poah cu ka caah sullam ngei le biatak an si kholo” ti asi. Tutan Christmas kan tuah tikah hin: (i) Laimi Thopuai bantuk in maw kan tuah, asiloah (ii) Christmas nih nihin zumtu kan sinah zei Bia dah achim i kan caah ‘khuaruahhar fim chimtu taktak asi’ timi bia-su hi ruahtti dingah kan sawm hna.
   II- Kan Bible (Biakam Thar) chungah Gospel 4 (Matthew,Mark,Luke,John) nih Pa Pathian (a) sining,(b) thinglungput,le(c) A fale minunghna nih an minung hawi sinah zeibantuk thinlungput le nun-zia dah a kan duh piak timi cu Zisu nih aphuan i amah Zisu hrimhrim nih mithmuh-kuttongh in a chim i a ttuan. Gospel 4 chungah Zisu nih a phuan, a ttuanmi cu Bible le Theology lei thiamsangmi hna nih tawite le fiangtein bia 5 in an funtom. Cuhna cu: (i) lungthin dihlakin Pathian Bia zumh, cohlan i PT thinlungput le duhnak kha tuahsernak in nunpi; Pathianthinlung le duhnak nunpi ding hna cu: (ii) Dawtnak, (iii) Ngeihthiamnak, (iv) Dinnak (social justice),le (v) mihar,sifak,damlonak nih minung tlinglo ah atuah mihna zawnruahnak le bawmhchanhnak hna an si.
 
     Zisu Krih hi vawlei ah a ratnak sullam cu– Pathian fale hna nih Amah thinlungput le duhnak kha zumhnak le tuahnak in hi vawlei kan nun chungah kan i nunpi i nun-lam kan i palh sual nak hnga lo “chim, phuan le tuahsernak in langhter” ding ah Zisu cu a Pa nih a von thlahmi asi. Hihi Pathian nih a kan duhpiak mi asi. Hihi Pa Pathian nih a kan dawt tuk caah kan thih hnu tiang zong ah kan thlarau cu Amah sinah phak ter a kan duhpiak caah asi.
    III- Hi vawlei ah Zisu a ratnak sullam tuaktaan len bu in Christmas hi kan dong maw timi biahalnak hi thuk deuh in kanmah le kanmah i hal cio tuah hna usih. Christmas thinlung (Pathian duhnak Zisu nih a kan cawnpiakmi) nih teh nihin pakhat cio kan sinak ah Christmas (the real spirit of Christmas) nih bia a kan chimhmi a um maw; a um ahcun zei bia dah an si? Asiloah Tho puai bantuk in Christmas puaituahnak men, zudin sa-einak hna le lungmawng-khualipi tlawnnak men ah Christmas puai hi kan hmang maw? Christmas ni hna ah zei tuaktanlo in micheu cu lungmawng-khualipi ah nuamhnak lawng kawl in Party ah kal in Christmas a dongmi hna khuacan ah cun an nunnak aliam ni asinak kong ca tampi a rel tawnmi nih cun nan cinken ko lai dah tiah ka ruah. Zisu Krih nih a kan cah mi cu: “Bawipa, Bawipa tiah a ka aumi poah Vancung pennak chungah an lut lai tinak asilo;sihmanhsehlaw vancung i a ummi ka Pa nih tuah hna seh ti A duhmi a tuahmi lawnglawng nih an lut lai”(Matt.7:21ff) ti hi asi. Cun Zisu nih amah zumtu le zultu ttha sinak cu amah nih aphurhmi “vailam put” he a tahchun: “Ahohmanh a vailam tahnak kha aa put i ka hnu in a ka zul lomi cu ka mi si awk aa tlak lo” tiah a ti (Matt.10:38). Cun Misur nge he a kan tahchunh rih: “Misur nge nih amahte in thei a tlai khawh lo i a ruang ah aa peh lawng ah thei a tlai khawh bantukin nannih zong keimah chung i nan umlo ahcun nan tlai kho ve lai lo”(John 15:4). Zisu nih Pathian he kan i pehtlaih khawhnak ding ah tahchunhnak tampi hmang in le khuaruahhar ngai in fim a kan chimh. Hi nih teh tutan Christmas Ni ah bia a kan chim maw?
    Biahalnak:- Nihin zumtu Krih-fa kan i tinak ah hin– Krih vailam hi a put in maw kan put, asiloah a ciit in ai ciit i amiak a thohmi dah kan si?.”Khrihfa-Bu nih khamhnak a pee kholo; Zisu nih Pathian thinlung le duhnak kha tuahsernak in i nunpinak lawng nih khamhnak a peek” tiah heh tiah kan aupi chin lengmang lioah zeicadah (i) Laitlang ah cheu-tlaaklo an i cheu i Bu a karh tuk?; (ii) zeicadah (Rev.Dr.Robert Thawng Hlei te magazine ning ah) Rangoon ah Bible Sianginn le Krihfa-Bu 100 dengmang a um?; (iii) zeicadah America ah Krifabu tthenrawi le cheuhmal hi akarh?. Hihi vailam put maw asi, ciit dah asi? (iv) Bu cheu tlaaklo cheu hna hi tuchan sining fashion asi kan ti lai maw?; (v) Hi nih teh Krihfa Dawtnak le Lungrualnak a tthan ter maw, a zor ter dah?; (vi) Hi teh Christmas thinlung asi maw?; Nihin ah Zisu Krih hi a ngeih kan chiatter hnga maw, asiloah kan lawmhter hnga dah? Zeitindah nan ruah cio?.
     Kan lungfiannak ding ah nihin America hi zoh tuah usih. Hlan an pi-pu hna le nu-pa hna nih Pathian an i bochannak le zumhfelnak ruangah America cu Pathian thluachuah a hmu i vawleicung ah Sipuazi, Fimnak Cawnnak, le Hriamnam lei ah pakhatnak asi anti, kan ti cio. An pipu le nulepa an zumhnak nih cun “Zisu Krih Dawtnak chungah Chak, Thlang, Nichuah, Nitlak ti in ramri a ngeilo; Zisu Krih ah Dawtnak Hawikomhnak lawng a um”(In Christ, there is no South, North, East and West but only the great Fellowship of LOVE) tiah Hla in an sakmi Alaan (the Flag of Christian Love for true and faithful Christians) cu vawlei ramkip lawngah siloin kan Kawlram le Tlaangcung minung kan sin tiang ah an kalpi. Dawtnak cu luphum tiang in an kalpi. Cucaah 2013 December ah Rangoon ah Judson le a nupi Ann Judson Kawlram an ratnak kum 200 tlinnak Puai cu ropui ngai in an tuah lai ti cu zapi theih asi. Asinain, ngeihchia tuk asimi cu — tuchan American mino (kum 40 in atang minung) hna nih Pathian an thei tilo; Biakinn an laam tilo. Zeidah a phichuak asi?. Internet in America le vawleicung thawngpang a rel lengmangmi nih cun nan theih dih ko. Aphichuak cu— mithah, fir, Pathin tthutdan ah phaisa chiah in phaisa biaknak, taksa nuamhnak le nu le pa sualnak zei ah rello chin lengmangnak” te hna hi akarh chin lengmang. Lainawn hrimhrim hi akarh chin lengmang. Zisu Krih ah nunnak le thinlung ai pee duhlomi hna nunnak ah cun hihi asi ko “Dawtnak, siaherhnak, thlachiat-ruahnak le bochan-ngamnak thinlung” an tlau cang hnu ah cun “ttihnak, mah-zawn-lawng-ruahnak, inn-le-pa koko cung hmanh ah zumhlonak le lunghrinnak” nih mi tampi nunnak cu a uk cang. Zisu Kri thinlungput he cun an i hlaat chin lengmang cang. Anuam maw? Nemmam cu ….anlungthin hme cu thong atla cu!
     Acunglei ah kan langhtermi Bawi Zisu nih fim a kan chimhmi: “lungthin dihlak in Pathian ah i hngat, A thinlung le duhnak asimi Dawtnak, Dinnak, Ngeihthiam- nak, le mihar le sifak zawnruahnak”  kan ngeih, kan zulh ahcun, kan vawleipi hi rimhmuimi pangpar in a paar lai. Mirang Proverb nih “Dawtnak cu innchungkhur in ai thok”(Love begins at home) ati bantukin nu le va karlak, fale karlak ah dawtnak, ngeihthiamnak, buaktlak tein i seh-san nak, zawnruahnak in ai thok ahcun, cu rimhmui pangpar nunzia cu innpa-chakthlang in mibu tiang nih an cohlan khawhmi asi. Cu nih cun ram chungah siseh, vawleicung ah siseh Dawtnak, Daihnak, Zawnruahnak a leen ter lai. Cucu “vawleicung ah Vancung Pennak” ti lengmangmi cu asi ko. Zisu nih Fim a kan chimhmi nunzia cu zumtu hna chungkhar nunnak in ai thok. Cucaah tukum “khuaruahhar Fimchimtu Zisu Kri” kan don tikah hihi philh hlah usih law kanmah le kanmah bia i hal in kan inn chungkhar kan nunning cio i zoh tuah hna usih.
Biakilhnak:- Cucaah tukum Christmas puai kan tuah tik zong ah Christmas thinlung le sullam nih bia akan cahmi ruat setsai loin– nuamhnak puai, mino le rual-u no pawl zudinnak,  party le nuamhnak, lungmawng-khualipi tlawnnak hna i kan hman sual ahcun— achuahcam kan lawmhpiakmi Zisu Krih cu kan ngeihchiat ter sual hnga maw ti ruah len awk a um caah “Christmas nih hin zeibantuk thinlungput biacah he dah kan sinah bia a chim” timi tuaktan bu tein tukum Christmas kan donnak ah Nichuahlei Mifim pathum nih upatnak saangbik he Zisu cu an don bang kannih zong nih kan thinlung amah sinah peek/ap bu in kan Bawipa cu dong hna usih. Cun adonghnak biafunnak ah chim ka duh mi cu– zei thil kan tuah lai poah ah hin: “Fimchimtu Zisu nih zeitindah a ruah hnga?tiah kanmah le kanmah bia i hal hmasa lengmang hna usih. Hi Sermon a reltu dihlak nan thinlung chung ah kan Bawipa Zisu fimchimhnak cu kan Pa Pathian nih thluachuah pee hram ko seh … Amen.
NB: CIM  Thawngtha (12/25/2012) chung in lakmi a si.