Miphun Thluachuahnak Hrampi

SALM 133 (Miphun Thluachuahnak Hrampi)

By Lal Cung Awi

“Unau rual i rem tein khuasa ṭi hi zeitluk in dah a ṭhat i a nuamh!
Aaron luthlung in a khabe ah, a khabe in a angki hngawng ah,
A vung luangmi Oliv chiti bantuk a si.
Hermon Tlang dap, Zion tlang cung i a tlami bantuk a si.
Zion Tlang ahcun thluachuahnak kan pek hna lai,
tiah Bawipa nih bia a kan kam, zungzal nunnak cu.”

Salm 133 ka rel fatin hlanlio kan inn ka ngai. Nu le pa ruun-inn tang ah unau ṭafar rual nuam te i kan rak tlon len lio caan mittlam ah a cuang tawn. Asining te ah, Salm 133 hi hlan chan Israel innchungkhar khuasak ning te kha mitthlam ah cuang dingin chuanmi a rak si. Hi Baibal caang nih hin, a pakhatnak ah, zeitluk in dah innchungkhar a biapit zia (the importance of family value) a kan cawnpiak. Zeitluk in dah u nau rual i dawt a ṭhat le a nuamh ti a kan chimh.

American ram Thanksgiving le Christmas caan cu khualtlawng an tam hringhran ko. Nichuah, nitlak, chaklei, thlanglei in minung relcawklo innchungkhar an i tlawng, an i tong hna. Family Reunion an ti i an ca ah a sunglawi ngai ngai. Asinain, a thaizing cun anmah le an cawng thainak cio ah an zuang, an i ṭhen ṭhan hna. Kumkhat chung a ihmu ti lo i an thawng zong an i thei ti lo. Nihin ni tiang keimah ka hmuhnak ahcun American le Nitlak ram lei minung pawl caah hin cun, pumpak zalonnak le pumpak duhthimnak lawng hi biapi ah an ruah caah innchungkhar, u le nau rual i pehtlaihnak le idawtnak hri cu a derthawm tak tak. Baibal nih “Unau rual rem te i khuasak cu…” a timi hi inn pakhat tangah hlanchan bangin hmunkhat pi i um dih khi a sawh duhmi a si lem lai lo. Unau rual rem te i khuasak timi cu i dawtnak, i pehtlaihnak, i theihthiamnak, le nun i hrawm ṭi nak hna hi an rak si ko. Desmond Tutu nih cun, “Na chungkhar hi nangmah te nih naa thimmi a si lo. Pathian nih laksawng an chuahmi an si i nangmah zong an caah Pathian laksawng na si ve” a ti. “U le nau rem te in khua a sa mi cu thluachuahnak an hmu hrim hrim lai. Zeicahtiah, anmah le anmah  kha pei Pathian thluachuahnak cu an si cang cu” tiah a ti.

Asi ah, Baibal nih a kan cawnpiakmi kan u kan nau timi hi sullam dang a ngei rih hnga maw? Marka 3:35,36 ahcun Jesuh nih, “Pathian duhnak a tuahmi poah cu ka u ka nau le ka nu an si ko” tiah a rak ti. Afiannak bik in chim ahcun, Khrih i a fa a simi vialte cu  u le nau kan si. Cu tik ah, “U le nau rem te i khuasak ṭi cu…” tiah Salm 133 nih a kan cawnpiakmi cu Khrihfami kan caah thil poi taktakmi (very challenging) ah a cang. Zei ruangah ti ahcun, Khrihfami pakhat le pakhat kan i dawt khawh lo caah a si. Donald M. Williams nih cun, “Kan vawlei hi a kuai a man i hmual a pho ko. Asinain, ningzah hmualphonak taktak cu kan vawlei a kuaimanmi hi a si lo, Khrihfabu kan kuai kan man mi tu hi a si” a rak ti. Khrihfabu cu Pathian innchungkhar pakhat a si. Cu Pathian innchungkhar chungah dawtnak remnak a um ahcun cu cu thluachuahnak hrampi cu a si ko. Cucaah, nihin Khrihfabu kip nih kan herhmi cu Pathian innchungkhar chungah dawtnak remnak a umnak hnga caah a si. Cucu, Laimi Khrihfabu hna i kan hma (wound) zong a si i kan thluachuahnak hrampi zong a si fawn. Pakhat le pakhat kan kut kan i tlaih i kan i pom ṭhan hi zeidang nak in a herh ngai ngai ko.

Salm 133 caang hnihnak ah, Salm caṭialtu nih unau rual i rem a ṭhatzia cu Aaron luthlung in a luangmi “Olive Chiti” he a tahchunh. Hlanlio chan ahcun Israel le a pawngkam miphun hna caah luthlung in kha-hmul ah a luangmi rimhmui chiti cu an mithmuh ah aa dawh ngaingai mi le upat tlak ngai ngai mi (a mark of manly beauty and dignity) a rak si an ti. Lu cung i chiti toih timi sullam cu Siangpahrang caah cun dotla a sinak fehterntu a si i, tlangbawi caah cun  thiannak sullam a ngei fawn. Cu lawng silo in, Olive Chiti cu zawtnak in damnak ca zong a si fawn (James 5:14). Cucaah, Olive chiti nih a kan cawnpiakmi cu; u le nau rem te i khuasak cu aa dawh, upat tlak a si, a thianghlim, i damnak tiang a si.

Caang thumnak ahcun, Hermon Tlang cung in Zion Tlang cungah a tlami Dap he a tahchunh ṭhan. Hermon Tlang le Zion Tlang cu KM 200 hrawng aa hlat an ti. Cu nih a langhtermi cu, cu tluk in a tammi Dap (Thluachuahnak) kha a si. Hika, caangthumnak ah hin, Zion timi biafang a hun i tel cang tikah unau rual timi hi a sullam a hung kau ngai ngai cang i Israel miphun dihlak kha a hun sawh cang. Hi Salm an ṭial lio ah hin Israel ram cu ramhnih ah aa ṭhen cheu lio caan a si i an miphun zong khuaza ah an i ṭhek darh lio caan a rak si. Adele Berlin nih cun, “Hermon tlang dap timi hi chaklei pennak i a ummi minung kha a chim duhmi a si i, Zion tlang cu thlanglei pennak i a ummi kha a ti duhnak a si” tiah a hrilhfiah. Cucaah, Salm 133 nih hin aa ṭhenmi Israel miphun cu hmunkhat te ah an i fon ṭhan lai i Jerusalem (Zion) khua ah Pathian nih thluachuahnak a pek ṭhan hna lai ti hi a rak chim hnawhchanmi a si. Cucu, nihin ah vawleipi theih in a tling cang.

Kan Baibal cauk chung Israel miphun kong hi history bantuk in ruat in bia kan fun tom ahcun “Israel miphun an lohtlaunak kong” ti khawh a si hnga. Genesis ah u le nau, Kain le Abel an i thahnak in aa thok i Esau le Jacob ro an i cuhnak, a ule nih an nau Joseph an nahchuah i sal i an zuarnak, Amon nih a far ciacai Tamar a tlaihhremnak, Absalom nih a nau Amon a thahnak, Israel fale phunkhat le phunkhat an i thahnak, Jehoram nih a unau vialte a thah dih hna nak, an ram peikuar khat a simi ramhnih i an i ṭhen nak, ramdang sal an taan hnu zongah an rim hlei lo i Pathian rianṭuantu profet hna tiang an thah hna nak vialte, cun a hnu ahcun an miphun lila a si ko mi Khrihfa pawl zong an hrem, an thah hna nak vialte rel tikah, an kut cu an unau thisen in a khat i ngaihchia hringhran a si ko. Cucaah, an ram hrimhrim tiang an thlau i vawleicung ram zakip ah an vakvai. Asinain, an miphun an i remṭhan, an i hlamṭhan, an hun i fun tom ṭhan tikah cun nihin ah vawleipi theih in thluachuakmi miphun le ram an si taktak ko.

Nihin Lai miphun dirhmun le Salm 133 zong hi aa tlak hringhran ko. Kawlram chungah uknak a ṭhat lo ruangah miphun kip kan i ṭhen cheu, kan i tu kan i do hna. Vawleicung i Ramchung Ral (civil war) sau bik cu Kawlram a si. Atu tiang an i tu cuahmah ko. I thleidannak,  i zumhlonak a faaktuk rih. Kawlram pumpi huap lawng a si lo. Kan Lairam chung hrim hrim ah zeitluk in dah pakhat le pakhat kan i ral? Hakha, Tedim, Falam, Chakleng, Thlanglei timi biafang kan chim fatin thinlung i a hung chuakmi hmanthlak hna khi zeitik caan ah loh khawh a um te hnga maw? Ram khel rianṭuantu hna  pakhat le pakhat karlak i entainak le ralnak hna tah a ziam kho te hnga maw? Kan ram ah hin Rampi i fonhṭhannak (National Reunification) hi a herh ko cang. Cu lawngah, kan ram ah thluachuahnak kan hmu lai. Kan Miphun ningin thluachuahnak kan hmu lai. Pathian nih Bia a kan kam. Pathian Bia cu a tling hrim hrim lai.