Varang (A White Heron) by Saya Bawi Kian

Maine, New England, 1886:

Zanlei nitlak lai a si.  New England ram

Maine tupi vialte cu a king riangmang ko cang[3]. Thahring nih an awn i vanva hna nih an riahruun cio an hlam cuahmah hna.

Culio ah ramlak tupi chung ah, minute pakhat cu cawpi a kan cuahmah. Thingkung karlak i a rak itenh mi zanlei ninem hnih-khat nih minute a hmai cu a zeitimaw can ah a hun ceuh tawn. A hmai ngo te cu sui ṭawng ah aa chuah i aa dawh khun in a lang.

Minute cu a sam a sen nawn, a mit a var ngai i a eng (blue), a hnar zum nawn te, a hma remte le muidawh te a si. Khua a mui deng.  Ningtih a thiammi caah cun ramlak cu tih a nung ko.

“Tuan i inn ka phanh lo sual ahcun ka pi nih a ka si sual hnga maw?…,”

ti a hun ruah tikah a thinphang than. Cuti a thinphanlio ah,
“Fio!!!”

Ramlak pi ahcun fifit tumthawng a thang. A ningtih a zual chinchin.

Thinphan le ningtih in kal aa hnawh deuh.

“Kal zok tuah hen!”
A hmai i a kalmi cawpi cu a hei rak chih. A si nain, an pahnih in an rang kho hrim lo.
Culio ah,

Lam laifang ah, mipa pakhat “buk!” tiah a hung chuak. Minute a lau-zia cu a thi deng.

A sinain….

Mipa cu a hun zoh tikah, pasatal ngaingai a si.
Kum-18 hrawng a si, a khan sang nawn, lungchin chia nawn aa chinh, ruksai a hnulei ah aa bei, meithal a liang ah aa chuanh. A luchin tang ah a mit var ngai mi cu fiang tein a lang.
A mui hrimhrim a pasal tuk.
Hi bantuk ramlak le khuatelei ah tlangvaal dawh a hmui ballo mi minute cu a thin a tur in tur.
Culio ah mipa nih cun,
“Nunu, a tu hi ram ka veihnak ah lam ka tlau. Nan inn lei ah ka’n zul kho ve lai ma?”

Mi pa aw cu a theih tikah, minute cu a tuk a sum.
“Zul kho henta ka ta” tiah a lungchung in a chim colh.

A sinain a ka in a chuak kho hrim lo. A lu te khi a hei suk. A hmai a sen dih.
Mipa nihcun a ningzahmi kha a theih a mirh pah khin, aw nem tein,

“Na min hodah a si?”
“Sylvia.” A tawinak tein a hei leh i minute cu a lu aa khun. A hmai a sen.
“Na minte cu duh a nung tuk e!”

Mipa nihcun minute cu a hmai a zohbu in a hei lawmh. A hei nih.

Minute cu a hmai a sen chinchin.

Mipa he cun inn lei ah an kalti. Sylvia a hnangam ning cu.
An kalpah in tlawmpal ah mipa nih cun,

“A tu hi ka paw zong a tamtuk, nan inn ah tah zaan khat te ka tlung kho lai ma?”

“Tlung kho!”
Minute nih tawi ngai in a leh. A lungchung tu ahcun a thin cu a suk in aa su ko.

A sinain, a pi nih “hi pa maw na rak tinpi, cu ngai na ngaknu thiam cu!” tiah a ka sik sual lai ti a hun ruah ah a thin phang than. A hmai te khi a hun chia.
A sinain, a uarmi tumvaalpa he kalti cu zalam thluanpi khi pangpar aa phahmi a lo.

*******

 

A rauh hlan ah inn cu an phan. Thing inn te khi a si, a ngantuk lo a fatuk fawn lo.  Kum-60 hrawng a simi tarnu pakhat inn hmai ah vansang ngai in a dir.
Sylvia te cu a hmuh tik hna ah a lau ngai.

“Sylvia!! A tu lawng maw inn nan phanh?”
A aw cu lawmhnak le launak in aa cawh. A aw cu a thang taktak fawn. A au dih hnu ah thlangvaal pa a zohchel, Sylvia a zohchel in a um.
Tlangvaal pa le Sylvia cu a pi hmai ahcun an dir. Cawpi tu cu a kawm ah a kal.
Sylvia cu a thinphan nih a si, a ningzah nih a si, a pi cu a zoh ngam lo.

“Aw, si ka pi. Sorry a si. Hipa hi a rung ka zulh. Nan inn ah ka tlung kho lai maw a ti.”
A lu aakhun pah in a pi cu a leh.
A pi nih mipa u a mit hring nawn in a ngiat. Mi pumrua tha, pa dawh ngai a si kha a hmuh ve.

“Hi pa cu hodah a si? Khua zei dah a si? A ho fa dah a si?”

Aw hrang nawn khin Sylvia cu aa halter.
Sylvia nih a leh hlan ah mipa nih lau nawn te khin,

“Ka pi, lamhla pi in a rami ka si. Varang pawl ka kawlnak ah lam ka tlau. Thaizing zingka tein in ka thawh than lai. Zaangfahnak in zankhat te tal nan inn ah ka riak kho lai maw? Pawkhlet zong ah ka it ko lai.”

Mipa nih toidawr ngai in a hun titik ah, Sylvia pi cu a lung a tha lo. A lunghrinhmi zong a lo dih.
Sylvia pi cu a hmai aa panh than.

“A ngah tuk! Ngah lo rialmaal cu. Zan khat lawng hlah. Zan-hnih-thum na riak lai ta! Khah a chung ah rak lut” tiah a hei ti i mipa a kut zong cu a hei tlaih.
Cun, inn chung lei ahcun a luhpi.

Inn chung inka an luh ahcun mipa cu a khuaruah a har.
An inn chung cu a thiang taktak. Mileng khan ah cabuai fa nawn pakhat a um, a pawng ah thutdan pa-li-nga a um. Mileng khan le coka zong aa peh. Coka ah rawleinak cabuai pakhat le thutdan pali-ngai a um rih. Arhlei kam ah, ihkhan zong pathum a um. Ramlak khuate i hi bantuk inn tha a hmuh cu a khuaruah a har.

A lawngmi a ihnakkhan pakhat ah Sylvia pi nih cun a kalpi. Mei-inn a van pah khin,

“Hihi nangmah khan a si lai. Na siaremnak in um mu ka fa” tiah a hei ti.
Thlanval pa cu a lu a si tuk.
“Ka lawm tuk ka pi.”

Tlangvaal pa nih a meithal cu i ihkhun pawng ah a tun, a ruksai cu ihkhun cung ah a chiah, a luchin cu vanpang ah a thlai.

Cun, an pathum in mileng khan ah an thu i bia an iruah.
Tlangvaal pa a pawl a tam kha Sylvia pi nih a theih.
Cu ruangah,
“Khah rak idin rih ko. Kei cawhnuk ka va sur ta lai” tiah tlangvaal pa cu a hei ti.
Cun Sylvia lei ah a hoih i,
“Khah, Sylvia, khualtlung caah arti pum-nga in va la!” tiah a hei ti than.

Sylvia cu rianrang in arinn lei ah a tli. A tlikpah in tlangvaal pa cu a mitsir in a hei zoh. An mit aa tong. Sylvia mit ah thinpangnak vialte a lo dih cang, lawmhnak thlam lawng a leng.
Tlawmpal ah Syvia pi nih cawhnuk cu a chuan, ariti cu chiti tamtak in a kio, Sylvia nih changreu a rawh, jatani a tuah.

Thlawmpal ah zanriah cu an ei hna.
Artikio nih a hmui, cawhnuk nih a thlum, changreu nih a thaw khun. Mipa cu a ei-ka a thawtuk hringhran.
Sylvia pi le Sylvia zong anmah nufa lawng an umnak caan a sau tikah pa van an hai ngai ve.
An zapi in an ei-ka a thaw.

Artikio atuh pah khin thlanvaal pa nih,

“Hi bantuk rawlthaw ka eilonak hi thla-thum hrawng a si cang” tiah a chimh hna.

Sylvia pi cu khuaruahhar nawn in a mit aa rengh.

“Zei ruangah ka fa? Inn lei ah rawlchuangtu an um lo ma?”

Thlangvaal pa nihcun a hmur aa hnawh pah khin,

“An um ko kapi. Ka nu le ka pa an um ko. A sinain, thal chung vialte hi ramlak lawngte ah khua ka saknak thla-thum-li a si cang. Sa ka pel, va ka kap, a tutan tu cu varang pawl ka kawl hna. A zuannak kip ka zulh, a hnu ah hika ka rak phanhnak hi a si.”

Sylvia pi le Sylvia nih cun thlangvaal pa cu khuaruahhar nawn in an zoh.
Sylvia pi nih,

“Si tak e. Zei bantuk varang pawl dah an si?”

“Hi bantuk varang pawl cu an idawh taktak! An hmur a zum, an ke a sau, an hmul hi a nal in nal, atleu tuk fawn. Khoika ram hmanh ah hi bantuk va cu a um lai lo dah. A ummi hnihkhat zong an kah pah dih cang hna. A tangmi cu Maine lei ahhin an rak ra.”

Sylvia cu a pi le tlangvaal pa bia an iruahmi cu tha tein a ngai.
Varang va pawl cu a theih tukmi hna an si.

Sylvia pi nih a thawh than i,
“Varang pawl cu zuatding ah maw?”

“Si hlah! Thah ding ah. Thah hnu hna ah an chungril vialte kan chuah. Cun, an paw chung kha si in kan ciah. A ro dih hnu ah lachawn te pawl kan rawn hna i, a nungmi  va taktak an lo than ko. Inn chung i chiah awk ah cawk a duhmi an tamtuk!”[4]
Sylvia pi cu a lau nawn.

“Aw! Si tak e.”

Sylvia pi le Sylvia nih tlangvaal pa nih zeiruang ah varang a kawl hna ti cu a tu lawng ah fiang tein an theih ve.

Mipa nih cun aa thawh than i,

“Varang umnak a ka chim kho mi cu, varang pakhat ah $10 ka pek hna lai.” [Khilio $10 cu a tuchan i $300 tluk hrawng a si]

Sylvia cu chikkhatte cu a lung tho ngaingai. A sinain, a pi hmai a si tikah, thlangvaal pa a uarmi zong a theih sual lai tiah a phang i zeihmah cu a chim ngam lo.
A pi nih, bia le lam pha tiah biadang pi a hun peh,

“Maw ka fapa te, na hun chim na hun chim i mithi ka fapa Dan zong na ka ngaih ter dih. Dan a nunlio ahcun ram a vai, nga a sio, lei a thuang. Dan cu nangmah tluk hrawng a si ve lai. A biachim a umtu ning zong nangmah hlikhlek hi a si.”

Mipa cu a lung tha lo ngai ve. Sylvia pi hi nuhmei a si ti kha a theih cawlh i thihlohnak bia zeihmanh a hal ti lo.

“Dan a thih hnu ah ka tunu Sylvia hi rak ka umpi ko law tiah ka auhmi a si. Sylvia tu hi fapa can, fanu can ah ka hman. Amah nih caw zong a kanh, lo thlawh zong a ka bawmh, inn rian zong a tuan dih, ramlak hi a vahlonak te a um lo. Va phuntling zong a theih dih hna, saram zong nih an hawi ah an sermi khi a lo.”

Mipa nih cun Sylvia cu lungtho ngai in a zoh. Sylvia cu a hmai a sen dih. A pakan chung i artikio le changreu khi a keu in a sawh chih, a tan chih.
Tlangvaal pa nih cun Sylvia cu nih bu te khin a hei zoh.

“A si ahcun, varang pawl umnak zong amah nih a theih men lai dahkaw.”
Sylvia cu a zoh pah in a hei ti. Sylvia cu a hmai a sen dih than.

Cun, tlangvaal pa nih cun,
“Zan an riahnak hmun te pawl, an bu te pawl theih ahcun, va bawh i kah kawh an si cang”
tiah a hei ti.

Sylvia nih cun zeihmanh a let lo. A pi hmai a si tikah, a ningzak fawn. A hmai senpah khin a mirh khin aa mirh. A si nain, mipa nih bochan ngai in a zohmi kha a lunghmui tuk. Mipa a mit cu aa dawhtuk fawn.
Zanriah nih a thaw, an biaruah nih a thaw. An biaruahmi cu, cuvial cun a dih.  Sylvia pi nih mipa cu ihnak a phah piak. Sylvia nih kheng vialte a tawl dih. Zantim hlei-hinh hrawng a si cang.

**************

Sylvia cu zan khuadei a hngilh kho lo. Khua zaza a ruat. A mitthlam ah an khual muidawh pa lawng a cuang ko. Varang umnak cu chim ninglaw tangka a thongthong in ka hmuh lai, khuapi lei ah ka pi he nuam tein khua kan sa kho lai tiah a ruah ah a lung aa lawmtuk. A sinain le, varang pawl thih dih lai cu a siang fawn lo. Tumvaal pa bawmh lo ah le a dang ah a kal lai, kan ithen lai tiah a phang fawn. A khel aalet in khua cu a ruat than. A zei timaw can ah “Ei….kannih tehna cu a kan duh bal lai lo” tiah a hun ruah ah a ngaih chia than. A sinain, a hnu ah “hi bantuk tumvalpa bawmh lo cu a si kho hrim lai lo. Ka chimh ko lai,” tiah amah le mah cu a chim than. Zan khua cu a dei.

Sylvia cu zingka tein a tho, cawpi kanh pah in meng hnih dan rili pawng tlangpar ah a kai. Tlangcung i a sangngai mi thingkung pakhat cung ah a kai i khua a cuan.  Thingkung thlanglei ah rili pi cu fiang tein in a lang. A hmailei ah fing le tlang hna nih lileng tein. Rili cung ah minmei tlawnpal a zam i aa dawhtuk hringhran. Varang pawl hna nih rili cung ah diving an thut le an zuan len kha a hmuh. Tlawmpal ah cerlian ni nih a kut a hunsamh i vawrang vial te sen dildial in a hung ceuh. (mah hi sentence hi ka lung a fiang lo e)

Zinglei ninem nih minmei le rili cu a hunkah tikah khuaruahhar in a dawh. Zulei tete nih thingnge cungah an ituai. Tlawmpaal ah varang nganpi pakhat a rak zuang i Sylvia a ṭhutnak thing par a nge pakhat cungah aafu. Thingnge karlak i a bu chung a ummi a fale tete rawl  a tuh hna. A fale cu an au, an khuang, an nu nih rawltuhmi cu an dawlh chih. Cu tlawmpaal ah varang a runrun in an rak zuang i nitlang an to. A cheu nih rili lei ah an zuang, an ihel i diving an thu, minmei chung ah an pil thulh, fing le tlang kip ah an zuang. A zeitimaw caan ah anmah le anmah an ituai i an an kui. An zuang than. Varang pawl pawng ah vanva fatete hna zong an zuang i rawl an ituai ve. Sylvia a mit ah zohcimlo taktak khi a si.

“Tlangvaal pa cu chim ninglaw Hitluk aadawhmi varang pawl hi an thih dih ko lai hi ta….” Khi ti  a ruah tikah a lung a tha hrim lo.

Mipa cu chunnitlak Sylvia pi dumkulh a bawm.  Zanlei sang Sylvia a rak tlun tikah  varang riahnak a ka chimh theu lai tiah aa ngaih ngaingai. Dumkulh an dih hrawnghrang  zanlei ah Sylvia cu cawpi he a rak tin. Mipa nih Sylvia cu thanuam ngai in a zoh. Sylvia cu a mithmai aa panh kho tilo. Tlangvaal pa nihcun, “Varang riahnak cu na mu maw?” tiah a hei hal.

Sylvia nih cun,

“Ka hmu lo. A theih zong ka thei bal lo. State dang ah an kal cang rua” tiah a leh i inn chung ah a lut diam.

Tlangvaal pa le Sylvia pi cu anmah le anmah an izoh i an lu an thin veve. Zeikarlak ahdah Sylvia hi a zia aa thlen manh hnga? Nizan ah duh a nungtuk mi nute cu nihin ah a thinghung ngai mi a lo. Sylvia pi nihcun a theih zong a theih men lai. Theih lo khawh zong a si. Mipa cu Sylvia nih a ka chim ti lai lo ti kha a theih tikah Maine ah a caam hnawhchan mi a um ti lo. A thaizing zingkate ah inn lei ah a kir ve.

___________________

(Hi tuanbia hi aa dawhnak le a tawinak in lehmi a si. Original tuanbia Google ah fawitein rel kawl khawh a si. A tanglei bibliography zong ah zoh khawh a si )

 

Bibliography

Jewett, Sarah Orne. “A White Heron.” In The Portable American Realism Reader. Ed. James

Nagel and Tom Quirk. New York: Penguin Books, 1997.

[1] “Heron” timi hi Sayagyi Bawi Hu tialmi dictionary ahcun “a large bird with very long legs and a long beak” tiah a leh. Laiholh in “Tingala” tiah a leh.

[2] “Regionalism and Local Color” timi hi Washington State University (http://public.wsu.edu/) nih hrilfiahmi ah
Local color or regional literature is fiction and poetry that focuses on the characters, dialect, customs, topography, and other features particular to a specific region” tiah a ti.

[3] “New England” timi cu U.S nichuah a chaklei state pawl (Maine, Vermont, New Hampshire, Massachusetts, Connecticut and Rhode Island) khi an si. Mi tamdeuh cu England ram in a rak pemmi an si ruangah New England tiah an auhnak a si. Thal can ah thingkung ramhnah an hring dih, tupi nih a khat. Khuasik can ah thinghnah vialte an tli dih.

[4] Tlangvaal pa nih a chimmi, varang pawl a thahhna, an paw a hlai hna i a nungmi bantuk in a tuah hna I, a zuar than mi hna hi Mirangholh in “Taxidermy” ti a si.
Cakei te pawl, Sakhi, Sazuk le va a phunphun khi mahtikhin an tuah tawn hna. Saram a dawmi caah cun cohlan ding ah a har ngai lai.