Dinnak le Dawtnak

Biak Ṭha Hnem

Bible Cangthim;

Mikah 6:8 Nannih hmun kip kaa kip i a ummi vialte hna, Pathian nih cun thil ṭha kha zeidah a si ti cu an chimh cang ko ṭung hna; An halmi hna cu, ding tein thil ti le zaangfahnak ngeih le na Pathian hmai i toidor tein khuasak kha pei a si ko cu.

Biadomhnak

Dinnak hi Sertu Pathian nih tuah a kan fial mi le a zumtu hna kan nunnak ah i nunpi hna seh ti a kan duh piakmi a si. A si nain cu dinnak cu dawtnak le zangfah nak nih a zulh lo ahcun midang caah fahnak petu ah aa chuah theu. Dinnak kan tanh awk a si nain cu dinnak cu dawtnak le zangfah nak nih a zulh lawnglawng ah pawngkam caah damnak a si kho mi a si. Mibu kan i hruainak, chungkhar kan i hruainak zong ah dinnak tlau lak in dawtnak lawnglawng aa dirpi mi kan si ahcun duhpoah cawlcangh le sikaan ngei lo, thilsual tuahnak a chuah pi. Cu bantuk in dinnak lawng bak kan i tlaih i rian kan tuah tikah hin midang caah zawnruahnak, dawtnak nun vialte kan thlau dih fawn. “A hmanmi” le “dinnak” kan tuah tikah a hrampi a si mi dawtnak le zawnruah nak kal tak lo hi profet Mikah nih thil biapi taktak a si tiah a miphun hna sinah a rak chimh ve hna.

A.Mikah Prophet a tuancaan- Mikah 1:1- ningin cun Jotham, Ahaz, Hezekiah hna siangpahrang an tuan chanah thlanglei pennak Judah ramah thawngtha a rak chim. 742-687 BC karlak a si lai tiah zumh a si. Micah 1:5 “Samaria” timi biafang a um caah hin Chaklei pennak Israel cu Assyria nih a hrawh kum 722 kum hrawng a si lai tiah ruah a si. Chaklei pennak Israel an khualipi cu Samaria a si caah a si cu ti ruahnak an ngeihnak cu a si.

B. Mikah Profet a tuan lio ah an ram ah thil a cangmi:

  1. Mirum le Sifak thleidan nak fak piin a um

    Mikah cu Thlanglei pennak, Judah ramah Pathian bia a rak au pi tu a si. An ram cu ramtha le ramrum a si nain mirum mitlawm te (2%) hrawnglawng nih cu an ram pi rumnak cu an rak tinco. 98 % a simi sifak lothlo pawl hna cu nehsawh le zei rello, serhsat an rak si. 

    2. Thinphan nak le tihnak nih an nun a uk

    Chaklei pennak Israel cu Assyria nih 722 BC ah an rak hrawh dih tikah Thlanglei pennak Judah rammi pawl zong hnangam lo in lungrethei in an rak um. Rau lo teah an umnak Judah ram zong Assyria nih an kan tuk cang lai timi ruahnak nih lungretheinak, tihphan nak nih nunnak a rak tuaitam hna. An ram ciacia ah an rak um nain miphun dang nih tuk lai an phang i lungrethei ngaingai in an rak um.

    3.An ram ah siasal biaknak a karh. Phaisa cu an lungput (moral uktu) ah a rak i cang.

    Moresheth khua cu Jerusalem Nitlak lei kam ah aum i meng 22 a hlatmi a si. Assyria siangpahrang Sennacherib nihin Judah ram cu 701 le 688 BC ah hin a rak tuk ve hna. Cu an rak tuk lio lengmang ah cu rai tha lo chonh fawi tuk mi zawtnak pawl a rak chuak i Assyria ralkap pawl cu Judah ram cu la thai lo in an rak kir tak than hna.

C. Mikah nih Pathian dantatnak Judah cungah a tlung lai ti a chim. A ruang hna cu;

  1. Mirum nih sifak mi an nehsawh hna; An inn, an lo, an thilpuan an chuh hna. (2:2,8-9)

  2. Ziknawh nak tamtuk a um (3:11, 7:3)

  3. Sifak hlennak caah le eihmuar nak caah cuailung deu mirum nih an hman hna (6:10-11) 

  4. Vawlei lei he Biaknak lei he upa a tuanmi pawl nih Pathian nak in mirum an tih deuh hna. Mirum hna duh ning in bia an chim, rian an tuan. Mirum lungton lawng an i zuam i  thil hmanmi an dir pi lo (3:1-3, 9-11).

  5. Pathian bia chimmi prophet pawl zong nih minung nih ka uar hna seh tiah minung uar dingmi biaphuan lawng an chim, Pathian bia taktak nak in an lar nak ding bia an dir pi (2:6, 3:5).

  6. Pathian zumtu hna zong nih raithawi nak caah cun a phunphun Pathian caah an rak put ko nain an lungput aa thleng hlei lo. Lenglei zoh dawh ah Pathian sin raithawinak an tuah thinlung kehkuai nak taktak aa tel lo.

Cu lio ah Mikah nih nan sual tuk cang caah Judah ram i an thinlung a si mi Jerusalem cu a rawk te lai ti kha a phuan (3:12).

A cauk ah hin Judah mi pawl an sual tuk caah Micah nih taza a cuai hna. An sualnak a phuan hna. A tu i kan rel mi hi an nun sersiam nak ding caah nan i thlen a hau tiah a ti mi hna a si.

  • Bawipa an biak tikah an lungthin dihlak in Bawipa hmaiah rat timi nak in zei bantuk dah kaa put lai, zei in dah raithawi nak ka tuah lai, cawfa maw khangh thawinak caah kaa put lai ti le tukawng maw kaa put lai ti le ka fa le in maw Bawipa sinah rai ka thawi hna lai Bawipa lung ka ton nak ding ah ti ah khan an rak buak.

  • Lenglei thilri in Bawipa lungton an i zuam.

  • Khirhfa kan nunnak a muru hi lenglei hin aa thok bal lo. Chunglei nunthlen nak tu in aa thok i lenglei ah a theipar a va chuak ding mi khi a si.

D. Bawipa nih Mikah sinah a chimmi cu;

1.Ding tein thilti

2.Zangfah nak ngei

3.Na Pathian hmai ah toidor tein khuasak. (To do justly, to love mercy, walk humbly with God)

(1) Ding tein thilti- Dinnak cu Dictionary ah hiti hin aa tial. Hman tein nun, duhdanh nak ngeih lo, a felmi laksawng pek i fel lo mi dantat.Mathew 7:12; Luke 6:31- Mi nih kan cungah tuah hna seh ti nan duh bantuk khan midang cung zongah va tuah ve u; hihi Moses Nawlbia le profet hna cawnpiaknak an sullam cu a si.

(2) Zangfah nak ngeih- Jesuh Khih nih midang a dam ter hna tikah an cungah zangfah nak a ngei hmasa peng.

  • Mt 9:36 Mi zapi a hmuh tik hna ah khal tu ngei lo turun bantuk lungrethei le awlok chong in an um kha a hmuh hna i a zang an fak ngaingai. 

  • Mk.1:41- Thinghmui pa-Jesuh nih a zang a fak ngaingai i a hei banh.

  • Mt.20:34- Mitcaw mi hna- Jesuh nih a zangfah hna i an mit cu a tongh piak.

  • Luke 7:12 Nain khua nuhmei nu- Bawipa nih a hmuh tikah a zang a fak ngaingai i tap hlah.

  • A dingmi Pathian fapa Jesuh Khrih nih dinfel nak a tuah tikah dawtnak ah hram a bunh. A nun chung caan tawi te ah dinnak le dawtnak he a pa caah rian a tuan zungzal.

  • Kawlram hlasak thiam pa Myo Kyi nih “ Ral thong khat tei khawh nak thazang na ngei lai lo nain mi pakhat te bomh khawhnak thazang cu na ngei ve ko,” tiah hla a sak mi hi kan nunnak ca cio ah thazang la hna u sih ti ka duh. Minung pakhat cung te tal ah zangfah nak dawtnak in rian kan tuan kho ve ko lo maw?

(3) Pathian hmaiah tangdor tein um -Pathian kan biak ning kongah Robert E Webber nih a tial mi te hi zohtlak ngaingai a si tiah ka ruah. Pathian kan biak tikah hin

  1.  Pathian he i ton ah kan ra (We enter into the presence of God). Bawipa he tonah a kal mi nih cun Bawipa an ton zungzal ko. 

  2. Pathian bia kan theih (We hear the word of God). Bible in a si kho, hla in a si kho, thawngtha chimnak zongin a si kho fawn.

  3. Lomhnak le thangthat nak he kan leh (We respond with thanksgiving). Kan nih nih Bawipa kan pek khawh mi cu lomhnak sangbik le upat nak sangbik, thangthatnak sangbik kha a si. Nunnak dihlak, thinlung dihlak pek kha a si.

  4. I dawtding le a rianthiang tuanding ah pumh kan donghter (We are dismissed to love and serve). Pumh dih hi rian lim a si lo, Biakinn lengah riantuan thok dingah kan chuah khi a si. (Robert E. Webber, Blended Worship: Achieving Substance and Relevance in Worship,1998, p 43-46.)

Donghnak 

Ni fa kan nun ah profet Mikah hmangin Bawipa nih kan sinin a kan hal mi cu;

  1. Ding tein thilti.

  2. Zangfah nak ngei.

  3. Na Pathian hmai ah toidor tein khuasak. 

Dinnak tuah hna u sih, cucu Bawipa nih a kan fial mi a si nain midang cungah zangfah zawnruah nak thinlung le Bawipa hmaiah toi tor bu in kan tuan ah cun nifatin kan nunah kan nun di a riam lai nun man ngei mi kan si lai.

Kan zapi caah Bawipa nih thlauchuah kan pek piak ko seh.