Biakam Hlun chung Pathian Zaangfahnak:
Biakam Hlun chung ah “Zaangfahnak” biafang cu Hebru holh verb in - “Rakham (to have compassion), noun in – Rakhamim in a rami a si. Joseph nih a nau Benjamin a hmuh tik ah a hnarno a ṭam (Gen 43:30) ti mi khi Hebru cun rakhamim cu a si. Joseph cu a ule nih an rak zuar i kum saupi hnu ah Igypt ram ah a ule cu a sin ah purphiar ah an ra. A ho a si an hngal lo. Nan nau hniang bik rak hruai u, a ti hna i an sin ah phanhpi tik ah a nau cu a zoh i a hnarno a ṭam. Inn khan chung ah a va lut i a va ṭap. Josef nih a ulenau sin i a ngeihmi cu rakhamim cu a si. Cu zaangfahnak nih cun Josef cu a thinlung a tongh i a ule cu a ngaihthiam hna. Chungkhar pehtlaihnak fek a ser ṭhan. Phun dang in chim ahcun, Josef zaangfahnak nih a ule cu a voi hnihnak caanṭha a pek hna. Cubantuk in, Siangpahrang Solomon nih fa aa cuhmi nu pahnih bia a ceih hna lio ah, a nungmi nau cu vainam in cheu hnih in cheu ulaw a cheu veve pe hna u a ti tik ah, a nungmi fapa nu nih a lung in a fapa kha a tlaihchan caah, “Maw ka bawipa, a nungmi ngakchiate kha amah cu pe ko, that sawh hlah,” tiah a ti (1 Siang 3:26). A nu nih a fapa cung i a ngeihmi thinlung cu Hebru i rakamim = zaangfanak cu a si. Cu zaangfahnak nihcun minu cu a thinlung a tongh i a fapa te nunnak caah Siangpahrang pa a nawl. A zaangfahnak nih a fapa nun a khamh.
Cu bantuk zaangfahnak cu Pathian zaangfahnak cu a si. “Bawipa cu zaangfahnak le vel ngeihnak in a khatmi Pathian a si, amah cu fawi tein a thin hunter khawh lomi, a fekmi dawtnak tampi mi cungah a langhter i mi cungah zumhawktlak ngaingai a simi Pathian a si” (Exo 34:6). Pathian cu zaangfahnak in a khatmi Pathian a si. Cucaah, Israel mi zong Pathian nawl an ngaih lo ruang ah sal ah rak taang hmanh hna sehlaw Pathian nih a zaangfah ṭhan hna i a khamh ṭhan hna. Profet Isaiah nih, “Bawipa nih a mi Israel mi cu a zaangfah ṭhan hna lai i amah mi ahkhan a thim ṭhan hna lai. An ram ah khan a kirter ṭhan hna lai i ramdang mi nih khan an fuh hna lai i an sinah cun an um lai,” tiah a ti (Isaiah 14:1). Pathian zaangfahnak nih Israel mi cu a khamh hna i a voi hnihnak caan ṭha a pek ṭhan hna. Cu lawng siloin, Pathian cu Israel miphun hna ral cung hmanh ah zaangfahnak a ngei. Profet Jeremiah nih, “Bawipa nih ka mi Israel mi ka pekmi hna ram a hrawk dihtu an innpa miṭhalo hna kongah chim awk ka ngei, tiah a ti. Hi mi hna hi, a hram in phawimi thingkung bangin, an ram in hmun dang ah ka kalpi hna lai i an sin khan Judah cu ka khamh lai. Sihmanhsehlaw ka lak hna hnuah cun, an cungah zaangfahnak ka ngei ṭhan lai i an ti le an ram cio ah khan ka kirpi ṭhna hna lai…. annih nih ka mi hna biaknak kha an lungthin dihumnak in an i laak ve i ‘Bawipa a nun bangin,’ tiin chiat an ser ve ahcun, ka mi hna lakah telh chihmi innchungkhar an si ve lai,” tiah a ti (Jerimiah 12:14-16). Ral hmanh Israel innchungkhar ah a canter tu hna a si.
Biakam Thar chung Bawi Jesuh Zaangfahnak
Cubantuk ṭhiamṭhiam in Biakam Thar chung ah Khrih Jesuh cu zaangfahnak in a khatmi Bawipa a sinak kan hmuh. Zaangfanak cu Greek holh – eleos in a rami a si i Luka Thawngṭha nihcun English in “was moved with compassion” tiah a hman.
· Samaria miṭha pa nih lamkam i a ril komi a hei hmuh tik ah a zaang a faak ngaingai (Lk 10:33). Cucaah a hei fuh a thlopbol.
· Jesuh nih nuhmei nu a fa nih a thihtaak i a ṭapmi a hmuh tik ah a zaang a fak ngaingai (Lk. 7:13). Cucaah, a thimi a fapa cu a nunter.
· Jesuh nih amah a fuhtu mizapi kha a hmuh hna tikah a zaang an faak ngaingai. (Mt. 14:14). Cucaah mizaw a damter hna i rawl a dangh hna.
· Fapa tlau tuanbia ah, lamhlatpi in a rat lio kha a pa nih cun a rak hmuh; a zaang a fak ngaingai i a hei tlikhnawh i a kuh i a hnamh (Lk 15:20). A sual a ngaihthiam i a cohlan.
· Jericho khua mitcaw pa nih, “Ka zaangfah tuah” a ti (Lk 18:38-39). Cucaah Jesuh nih, “Hmu tuah, na zumhnak nih an damter cang” tiah a ti.
· Mitcaw 10 nih, “Jesuh Bawipa, kan zaangfah tuah,” tiah an au (Lk. 17:13). Cucaah, a damter hna. An lak ah pakhat cu ka dam cang, ti hngalh tik ah Jesuh sin ah a rak kir i Jesuh nih, “Tho law kal tuah; na zumhnak nih an damter cang,” tiah a ti.
· Jesuh zaangfahnak nih (hartongmi, mizaw, ngaihchiami, hauleng chuahmi, le a sualmi hna cu) a voi hnihnak caan ṭha a pek hna.
· Jesuh zaangfahnak cu “hmurka i zaangfaak tein” ti tiang lawng a si lo. Mi nun ah rian a ṭuan i a mi nun a thlengtu a si.
· “Ka zaangfah tuah” tiah zumhnak in a halmi cu Jesuh nih a leh hna. “Ka zaangfah tuah” ti in Jesuh auh hi zumhnak a si.
Paul nih a comi Pathian Zaangfahnak le a voi hnihnak caan ṭha:
Cucaah, Paul zong nih cu Pathian zaangfahnak cu aa fiantuk tik ah khamhnak kan hmuhmi hi Pathian zaangfahnak lawnglawng ah hram a bunhmi a si, a ti. Titus 3:4-5 ahcun “Sihmanhsehlaw kan Khamhtu Pathian dawtnak le zaangfahnak cu vawlei cungah a hung langh tikah, thil ṭha kan tuahmi ruangah si hin loin amah nih a kan zaangfah ca lawnglawng ah kannih cu a kan khamh…” tiah a ti (Salvation is solely based on God’s mercy).
1 Timote 1:12 – 16 kar hi Paul nih Pathian zaangfahnak a tinconak kong TEHTE KHANNAK a si. Paul nih v. 12 ah Khrih Jesuh cung i aa lawmhnak a ruang pahnih in a langhter. Pakhatnak ah, “Ka rianṭuannak ah thazaang a ka petu kan Bawipa Khrih Jesuh cu ka lawmh,” a ti. A rianṭuannak ah thazaang petu a ngei. Pathian nih minung rian a fial hna tik ah an ṭuan khawhnak hnga amah lila nih thazaang a pek hna, ṭhawnnak a pek hna. A rianṭuannak ah thazaang a petu bik cu a tanglei ah langhter mi, Khrih nih a voi hnihnak caan ṭha a pek ruang ah hin a si. A pahnihnak cu, “Amah rianṭuantu ah ser awktlak i a ka ruah ca ah a cungah kaa lawm,” a ti. Bawipa nih zumhtlak ah a ka ruah caah a rianṭhiang ṭuan ding ah a ka thim, tiah a zumh. Hi kong ah ruah a herhmi cu, Damaskas khua pawng ah Khrih Jesuh he an i tonnak thawng in a lung aa thlen ka ah khan Paul cu zumhtlak a sinak a lang hmasa rih lo. Bawipa nih Paul cu zumhtlak ah a ruah hmasa ca tu ah cu nihcun thazaang a pek i zumhtlak nun a ngeihter.
V. 13 ah “Hlanah cun ka rak thangchiat, ka rak hrem i ka rak serhsat, asinain Pathian cu ka cungah zaangfahnak a ngei; cu bantukin ka rak tuah cu amah kha ka rak zumh lo i ka tuahmi cu zeidah a si ti awk ka rak hngalh lo caah a si,” a ti. Khrih ral a rak si caah a rianṭuantu ah ser awktlak a si lo nain ser awktlak i a ruah ca ah a cung ah aa lawmh khunnak cu a si. Mah cucu Pathian zaangfahnak nih zeitluk in dah nun a sersiam ti a langhnak a si. Hi he pehtlai in kanmah kong cio chim usilaw chim ding kan ngei cio lai, tiah ka zumh.
V. 14 ah “Cun kan Bawipa nih cun a tam ngaingaimi a vel kha a toih in a ka toih i Khrih Jesuh he kan i pehtlaihnak thawngin zumhnak le dawtnak kha a ka pek i cu hna cu kanmah ta an si cang,” tiah a ti. Paul nih a tam ngaingaimi Bawipa vel a co tik ah cu nihcun ngaihthiamnak le thazaang-peknak lawng siloin zumhnak le dawtnak zong a chuahter chih. Hlan ahcun Paul cu zum lotu a si i Khrih thangchiattu, hremtu, le serhsattu a rak si. Asinain, Pathian zaangfahnak le vel cu Khrih Jesuh thawng in a cung i a phanh tik ah a nun aa thleng. Bawipa vel nih zumhnak le dawtnak kong i a khuahmuhnak (perspective) vialte zong a thlen dih. Cubantuk in, nihin ah zumhnak, dawtnak, le zeidang kan tuahmi vialte zong hi Bawipa zaangfahnak thawng lawnglawng in a si.
Vv. 15 & 16a “Khrih Jesuh cu misual mi hna khamh awkah vawlei ah a rung ṭum, timi hi ahmanmi le cohlan awk a tlakmi le zumh awk a si. Keimah cu an lak ah a sualbik ka si ko, sihmanhsehlaw hi ruang thengte ah hin Pathian nih ka cung i zaangfahnak a ngeih cu a si,” a ti. Zeiruang ahdah Jesuh cu vawlei ah a rung ṭum? Biafang pahnih te: “Misual mi hna khamh awk ah” a rung ṭum cu a si. Hi kong hi NT chung ah voi 47 a lang i a cheu cu amah Jesuh nih a chimmi bia an si. Cu bia cu ahmanmi a si, tiah tehte a khan. A bia hmual a ngeih khunnak cu “Keimah cu an lak ah a sualbik ka si ko,” tiah aa ti khawhnak hi a si. Paul nih Khrih a rak dohnak, a rak hremnak, le Pathian tinhmi hrawh a rak timhnak vialte kha misual hna lak ah misual bik ka si, a tinak cu a si (1 Kor 15:9,10). A biapi ngaimi pakhat cu, Paul nih “a sualbik ka si ko” tiah biafang a hmanmi hi a luancia i a cangmi (past tense) si lo in, atu i a cang liomi (present tense) in a ṭial. Nizan i a cangmi bantuk in a ruah. Hi nih a langhter mi cu, ngaihthiam si ko hmanh sehlaw, misual a sinak cu aa hngalh peng. Cu bu ah Pathian nih zumh awk tlak ah a ruahmi le a rian thiang a hrawmmi ruang ah aa lawmh khunnak a si. Cu nihcun toidornak zong a ngeihter i, “lamkaltu vialte hna lakah nauta bik ka si – a ngaingai ti ahcun lamkaltu ti awk hmanh ka tlak hrimhrim lo (1 Kor 15:9),” ti tiang in a ti khawh.
v. 16b ah “Cu bantukin Pathian nih a ka zaangfah i misual mi hna lak i a sual bikmi keimah cungah Khrih Jesuh nih a lungsaunak le a thinfualnak a langhter cu, hmailei ah a hun zum i cu zumhnak thawngin zungzal nunnak a hmumi hna caah zohchunh awk siseh ti kha a duh caah a si,” a ti. Khrih Jesuh nih Paul cung ah lungsaunak le thinfualnak a langhter cu hmailei ah a hun zummi hna caah zohchun awk siseh, tiah a duh ca ah a si. Khrih Jesuh he pehtlaihnak chung ah khamhnak a hmumi zumtu nun cu midang caah zohchun awk hmanthlak a si.
Cu kong cu Chrysostom nih bianabia in hitihin a ṭial. Khualipi pakhat i a chung ummi vialte cu mi ṭhalo, misual lawng te an hei si hnga. Cheukhat sualnak cu a hme deuh hnga i a cheukhat sualnak cu a ngan ngaingai hnga. Cu lio ah Siangpahrang pa nih khua mi vialte sualnak cu ngaihthiam a duh, tiah thawng thanh hei si sehlaw zapi nih zumh an i harh ngai lai. Nain, an lak i a sualbik pa cu a ngaihthiam ngaingai kha an hmuh ahcun cucu an caah zohchun awk ṭha ngaingai a si hnga. Cubantuk in, misualbik Paul cung i Pathian zaangfahnak a langhnak ruang cu a si (Oden, p.42).
Pathian zaangfahnak le nihin kan caah a hmual:
1. Pathian cu zaangfahnak in a khatmi BAWIPA a si ca ah ṭihnak um lo tein fuh cio u sih. Hebru 4:15-16 chung ah, “Kan Tlangbawi Ngan hi kan santlaih lonak ah kan cung i zaangfahnak a ngei kho lomi a si lo.... Cucaah cun ralṭha in hmaiah fong u silaw, vel a umnak Pathian bawiṭhutdan cu fuh u sih. Khika ah kan herh lio caan te ah Pathian zaangfahnak le vel cu kan hmuh lai,” tiah kan hmuh. Khamhnak kan hmuhnak hi Pathian zaangfahnak thawng lawnglawng a si.
2. Kei cu ka sualtuk cang i ka ṭha kho ti lai lo, tiah a ruatmi kan um maw? Cu ruang theng te ah Pathian zaangfahnak cu na co khawh. Na sual ruang theng te ah Pathian nih an seihwunsa. Kan sualnak naknak in Pathiang zaangfahnak a ngan deuh. Kan ṭhat ruang ah Pathian nih a kan zaangfah lo, kan sual ruang tu ah a kan zaangfah. Paul zong mi-sual bik ka si, ti aa hngalh ruang theng te ah Pathian zaangfahnak a co.
3. Cun, na chungkhar le na pawngkam ah Pathian nawl ngai lomi in a tlurilmi an um maw? Pathian nih zaangfah a duh hna caah a si lai. Na lung dong rih hlah.
4. Fahnak, zawtnak, sungh zawtlaknak, hmualphonak, le thil pakhatkhat ruang ah ruahchannak a dongmi kan um maw? Pathian cu zaangfahnak in a khatmi a si ca ah a voi hnihnak caanṭha a kan petu a si. Naa ruahnak leeng in a voi hnihnak caan ṭha an pek khawh ko.
5. Zaangfahnak ka herh lo, tiah aa ruatmi tah kan um maw? Na herh lo siloin na herh naa hngalh lo ca tu ah a si. Asinain, ni khatkhat ah na van a san i zaangfah na herh tik ah Pathian cu au te. Pope Francis nih “God never tires of forgiving us; we are the ones who tire of seeking his mercy” a ti. Pathian cu kanmah ngaihthiam awk ah a ba bal lo; kanmah tu hi a zaangfahnak kawl ding ah a ba mi kan si.
6. Zaangfahnak cu zaangfahnak ngeitu i amah duhthimnak a si (fundamentally voluntary), a ṭuanvo a si lo. Pathian zong nih “zaangfah ka duhmi kha ka zaangfah hna lai i vel ngeih ka duhmi kha ka vel ngeih ko hna lai” (Exo 33:19) ah kan hmuh. Samaria miṭha pa nih lamkap i a rilmi pa a zaangfah kha amah duhthimnak a si.
7. “Ngaihthiamnak nak lawng a tling lo, dinnak (justice) ṭanh a herh” a timi kan um maw? A ṭha ko. An pahnih in an biapi veve. Cu bu ah, Jeim 2:13 ahcun, “Zeicahtiah zaangfahnak a ngei lomi cu Pathian nih a bia a ceih tikah a zaangfah ve lai lo; zeicahtiah zaangfahnak nih biaceihnak cu a tei,” (Mercy triumphs over judgement) tiah kan hmuh. Josef nih a ule a ngaihthiam hna kha a zaangfah hna caah a si. A duh ahcun dan a tat khawh ko hna.
8. Pathian zaangfahnak a comi nih midang cung ah zaangfahnak an ngei ve. Kannih zong midang a zaangfahtu le midang a voi hnihnak caan ṭha a petu si ve hna u sih. Indiana i a ummi kan van a ṭhatnak pakhat cu kan khua ah siizung ṭhaṭha an um hi a si. Kan zawt caan minung pa zeizatdah an kan damh cang? Ahlei in, zu nih a nun a hrawhmi hna cung ah zaangfahnak an ngeihnak thawng in nunnak pa zeizat dah an khamh cang hna? Mah hi Pathian zaangfanak midang nun ah a langmi a si. 1989 ah Aizawl ah Contractor minthang Pu Sang Cia inn ka rak phan bal. A sub-contractor nih a kan hlen i tlunnak zong kan ngeih ti lo caah, rak kan zaangfah ko, tiah ka rak ti. “Kei cu zaangfahnak ka ngei lo,” a rak ka ti. A rum ngai nain zaangfahnak a ngei lo, tiah ka ruah. Nihin tiang ka philh kho lo. Filipi 2:1 ah, “Khrih chung i nan nunnak nih khan an ṭhawnter hna maw?... Pakhat le pakhat nan i daw in nan i zaangfah maw? tiah a ti.
Pathian Zaangfahnak le Avoi Hnihnak Caan Ṭha
(God’s Mercy and Second Chances)
1 Timote 1:12 – 16; Exodus 34:6)
Biahmaiṭhi:
Kan hnuzarh Sunday ah Rev. Dr. Tawk Lian nih Pathian Vel kong a kan chimh i a ṭha ngaingai. Thazaang nan i laak cio lai tiah ka zumh. Nihin ah Pathian Zaangfahnak kong chim kaa tim ve. Pathian Vel le Zaangfahnak cu a kalṭimi, faphir bantuk an si. Warren Wiersbe nihcun, “Pathian cu dawtnak a si i cu dawtnak cu minung a kan pehtlaih tik ah vel le zaangfahnak in a lang. A zaangfahnak nih hmuh awk kan i tlakmi dantatnak a kan hmuhter lo i a vel nih hmuh awk kan i tlak lomi thluachuah a kan hmuhter,” a ti.